Op naar een goed 2018

Geplaatst op zondag 31 december 2017

Hoewel het voor ons een moment van berusting, reflectie en een nieuw begin is, is 1 januari een haast triviale datum om iets te vieren. Perikles had het glas niet geheven op het nieuwe jaar — maar vast wel op je gezondheid. En op de democratie.

Aan de plaats van de aarde ten opzichte van de zon is op 1 januari niets bijzonders. Behalve dan dat het steeds relatief dezelfde plek is. Maar het is niet het verste, of de kortste of op enigerlei in astronomisch opzicht meer noemenswaardige plek dan, zeg, 15 januari.

 

Maar eigenlijk is onze hele Romeinse kalender triviaal.

 

Oorspronkelijk hadden de Romeinen in hun zonnekalender bedacht dat het mooi zou zijn om het jaar in de winterwende te beginnen. Dat zou rond 21 december moeten zijn geweest. Maar door politiek gegoochel (een jaar vernoemd naar Augustus mocht natuurlijk niet korter duren dan een jaar vernoemd naar Julius Ceasar) en een ongelukkige planning van schrikkelmomenten, zorgde ervoor dat 1 januari is uitgekomen waar het is.

 

Perikles kende de maanden niet. Zijn stadsgenoten rekende het jaar in dertig of eenendertig vaste blokjes. Maanden begonnen met, het woord verraadt het al, met een nieuwe maan. Steeds als de dag het langst was, de zomerwende, begon de telling opnieuw.

 

Oudjaar

Vanaf dat moment ging de maand ὁ ἑκατομβαιών in, ofwel fonetisch: Hekatombaion. Vernoemd naar een in de tijd van Perikles al vergeten ritueel, had het ingaan van het nieuwe jaar vooral een zakelijke betekenis. Nieuwjaarsviering was in Perikles’ Athene vooral ‘opgeruimd staat netjes’.

 

Een feest in het oude Athene

De hele maand ervoor, Skirophorion, probeerde men alle zaken netjes af te handelen. Standbeelden moesten worden opgeleverd, rechtszaken moest worden afgerond en handel moest zijn gedreven. De Grieken hielden ervan om, overdrachtelijke gesproken, het jaar met een lege inbox en zonder to-do-lijstjes te beginnen.

 

Drie vieringen

Hoe fijn het ook was om zo’n jaar schoon te beginnen, een echte nieuwjaarsviering kende de Grieken niet. Geen Germaanse oliebollen, geen vuurwerk om boze geesten te verjagen en geen aftellen bij een grootbeeldprojector aan de Amstel. Heel Hekatombaion werden er feesten gevierd. Waarvan drie belangrijke.

 

Op de vierde dag eerde men met het feest Aphrodisia Aphrodite Pandemos, voor de liefdesgodin die het volk bindt, en Peitho, de god van de overtuigingskracht. Het ritueel moest het volk de zelfverzekerdheid en kracht geven om zichzelf te besturen.

 

Op de twaalfde dag vierde men Kronia, ter ere van Kronos: de tijd zelf, en de vader van de oppergod Zeus. Het was een feest waar sociale verbintenissen even niet golden. Die dag banketteerden de slaven en werden zij voor één dag bediend door hun meesters.

Tegenwoordig doen de Grieken mee met de westerse viering

Als laatste van de grote feesten vierde men Synoikia. Op de zestiende dag van Hekatombaion gedacht men de pacificatie met kleine koninkrijkjes en hun toetreding tot de stadstaat Athene. Men vierde de vrede en de democratie.

 

Goed voornemen

Hekatombaion moet daarmee een belangrijke maand zijn geweest in de Oud-Griekse manier van denken. Opruimen waar je mee bezig was, en daarna eerst even stilstaan bij wat ook al weer belangrijk voor je was en de mensen om je heen als gelijkwaardig beschouwen. Je zou er niet alleen een jaar, maar elke dag mee moeten beginnen. Het zou een goed voornemen zijn. Daar had ook Perikles vast het glas op geheven.

 

 

Het Periklesinstituut wenst u een voorspoedig, eerlijk en democratisch 2018 toe. Moge wat jij belangrijk vindt ook dit jaar weer een voorname plaats krijgen in je waan van de dag.