Week 11: Hè hè, dat zit er op

Geplaatst op vrijdag 17 maart 2017

Weekoverzicht. Niet alleen voor politici was het een inspannende week. Ook kiezers moeten nagelbijtend de eindsprint van deze verkiezingen hebben bekeken. De opkomst én uitkomst liegen er niet om. De verkiezingen zelf waren de gamechanger waarop iedereen zat te wachten. In dit week overzicht een korte beschouwing — en natuurlijk nieuws uit de lokale politiek.

Afscheid

De verkiezingsuitslag levert de lokale politiek een flinke stoelendans op. Maar liefst zevenentwintig lokale bestuurders en politici schuiven door naar het Binnenhof. De collega’s van Binnenlands Bestuur maakte van hen portretjes, van burgemeester-slash-Kamerkandidaat Albert van den Bosch verscheen ook dit leuke verslag van zijn eigen stembusgang. 

 

Voor de zevenentwintig krijgt lokaal bestuur er overigens één terug: kandidaat-Kamerlid Sjoerd Potters werd deze week benoemd als burgemeester van De Bilt. De gemeente De Fryske Marren zou volgend jaar wel eens een opvallende Kamerkandidaat tot haar raadsleden kunnen rekenen. GeenPeil-lijsttrekker Jan Dijkgraaf heeft aangegeven zich beschikbaar te stellen voor de raadsverkiezingen van 2018.
 

Breed spelen

De uitkomst van deze verkiezingen heeft van nagenoeg elke grote partij een kleintje gemaakt. De voorspelling dat het aantal fracties fors zou toenemen, is niet uitgekomen. Met dertien fracties start de Kamer met twee meer dan in 2012. Wanneer je de afsplitsingen die al voor de verkiezingen een partij gevormd hadden meetelt (DENK, en het nu uit de Kamer verdwenen VNL), is het aantal zelfs hetzelfde.



De spreiding van zetelaantallen is wél fors afgenomen. Grote machtspartijen kent de Kamer niet meer. Cijfermatig is deze spreiding uit te leggen met het gemiddelde van de verschillen tussen de fractiegrootte en het gemiddeld aantal zetels per fractie. Was het gemiddelde van de standaardafwijkingen na aanvang van de vorige Kamerperiode nog betrekkelijk hoog (6,64%), het parlement moet het voor deze periode met een afwijkingsgemiddelde van 5,10% doen. 

 

Cijfers waar gemeenteraden niet van schrikken. De gemeenteraden van Haarlemmermeer (afwijkingsgemiddelde 5,1%), Groningen (4,8%), Eindhoven (4,7%) en Almelo (4,3%) zijn immers ook bestuurbaar.
 

Niet rijk rekenen

Niet alleen de uitkomst van deze verkiezingen is opvallend, de opkomst is dat ook. Met 80,2 procent is de opkomst een van de hoogste van de laatste dertig jaar. Hoe fijn die door de burger getoonde betrokkenheid ook is, aanleiding tot duurzame vreugde is het niet. Het is twijfelachtig of de grotere stembusgang kan worden gereproduceerd voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2018.

 

De opkomst laat zich verklaren met het sterk gepolitiseerde en gepolariseerde landschap, het internationale conflict met Turkije en de weerzin tegen pan-Europees populisme. Omstandigheden die niet per sé in 2018 in uw gemeente weer gelden. Daarbij, ook al zou bijvoorbeeld de deelname van partijen als DENK en PVV bij de gemeenteraadsverkiezingen weer kiezers naar de bus lokken, zelfs als de groei bij de raadsverkiezingen vergelijkbaar is met die van deze Tweede Kamerverkiezingen, blijft het opkomstpercentage nog onder de 60 procent.

 

Daarnaast blijkt een dergelijke opkomstpiek altijd van korte duur. Zo steeg de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 1994 (door ondermeer de plotselinge deelname van extreem-rechtse partijen) van 62,3% in 1990 naar 65,3%. Vier jaar later daalde de opkomst naar 58,9%. Ook de vergrootte opkomst in Rotterdam in 2002 en 2006 (respectievelijk 55% en 58%) kreeg geen vervolg; de opkomst in 2010 bleef steken op 47,9 procent.
 

Laat lijsttrekkers links liggen

Dat deze campagne vooral over de vacature voor het premierschap ging, was frustrerend. Het in een campagne niet hebben over de volksvertegenwoordiging maar over het bestuur, is schadelijk voor de democratie, vindt collega John Bijl. In NRC bepleitte hij om vooral niet op lijsttrekkers te stemmen, maar een lager geplaatste kandidaat uit te zoeken.
 

Turkije

De gevolgen van de diplomatieke rel met Turkije kennen inmiddels ook hun gemeentelijke gevolgen. In den landen is ietwat schouderophalend gereageerd op het opzeggen van al dan niet fictieve stedenbanden. Voor Rotterdams raadslid Turan Yazir zijn de gevolgen serieuzer. In de nasleep van de rellen en het diplomatieke incident bij het consulaat in de maasstad, ontving Yazir een fors aantal bedreigingen. De Rotterdammer werd ondermeer met naam en toenaam in Turkse kranten genoemd als ‘landverrader’ en ‘fascist’. Dat werd hem te veel; Yazir legt zijn raadswerk tijdelijk neer om zijn aandacht op deze situatie te richten.
 

Eindelijk weer een burgemeester

Felicitaties voor Mark Boumans. De oud-gedeputeerde uit Groningen zal nog voor deze zomer worden geïnstalleerd als burgmeester van Doetinchem. Voor de hoofdstad van de achterhoek breekt dan hopelijk een periode van relatieve rust aan. Boumans is deze eeuw de zevende persoon die het ambtsketen van Doetinchem mag dragen.

 

Na een volledig uit de handgelopen herbenoemingsprocedure vertrok eerst Margreet Horselenberg (1) in 2006. Een jaar eerder was Horselenberg de enige sollicitant en werd ze herbenoemd, maar ze overkwam de krassen die procedure had opgeleverd niet. Na een kort waarnemerschap (2) werd Herman Kaiser gevonden (3), die in 2013 naar Arnhem vertrok. Met wederom een korte waarneming (4) vond de raad een burgemeester in Niels Joosten (5). Deze moest echter het Doetinchems keten aan de wilgen hangen toen hij zijn oude woning in Brummen niet kreeg verkocht. Waarnemer Annemiek Traag (6) werd aangesteld, en ook al vertelde zij nog voor het definitieve vertrek van Joosten al in Doetinchem te willen blijven, kiest de raad nu voor Boumans (en dat is 7).
 

Nieuwkomers

In Breda levert de potentiële deelname van afsplitste raadsleden nu al hommeles op. Het driekoppige gezelschap van oud-SP’er El Kadouri, voormalig CDA-fractielid Lemaire en Ruijs (voorheen van Breda'97) besloten de handen in een te slaan en doen in 2018 mee als Bredase Volkspartij. Dat de drie raadslieden zich deze raadsperiode al in een fractie verenigen valt echter niet goed bij  de GemeenteBelangen. De partij vindt dat de drie daardoor een oneerlijk voordeel hebben bij de komende raadsverkiezingen. GemeenteBelangen is zelf niet in de Bredase raad vertegenwoordigd. De partij verdween bij de verkiezingen van 2014 uit de raad.

 

Overigens is het niet vanzelfsprekend dat afgesplitste raadsleden tijdens een zittingsperiode zich in een fractie kunnen verenigen. De Tweede Kamer laat groepsvorming toe, maar de fractie moet de naam van de volksvertegenwoordigers zelf dragen. Andere gemeenten laten partijvorming wel toe. In Alkmaar mocht Mohamed Keskin na zijn vertrek uit de PvdA-fractie verder onder de naam DENK;  in de gemeenteraad van Ede werd afgesplitster Vos de Wael hartlijk als nieuwe fractie door de voorzitter verwelkomd.

 

Historicus Geerten Waling schreef over afsplitsingen in het nationale parlement het boek Zetelroof. Het boek ‘zet ons met een blik op de geschiedenis van ons parlement op overtuigende wijze aan het denken over de toekomst van onze democratie,’ oordeelde John Bijl in zijn boekbespreking voor Binnenlands Bestuur.
 

Raad uit de wijk

Breda heeft niet alleen nieuwe partijen, maar ook nieuwe manieren van vergaderen. Een nieuw vergadermodel maakt het de raad meer mogelijk burgers bij de oordeelsvorming te betrekken. Daarnaast wenst de gemeente ook budgetten rechtstreeks voor de wijkraden beschikbaar te maken. Een pilot met twee dorpen is volgens de gemeente geslaagd. 

 

De gemeenteraad moet daarmee wel op blijven letten, vindt bestuurskunde René van Kuijk. ‘De raad moet het spanningsveld tussen algemeen belang en deelbelang goed in de gaten houden,’ zegt hij bij de evaluatie van de pilots.
 

Hallo, wij zijn er ook nog

‘De gemeente Werkendam heeft geen wijkraden,’ schreef Nieuwsblad Altena. Het schoot Arie Treffers in het verkeerde keelgat. Arie is namelijk erg actief in de wijkraad van het dorp Hank. Treffer appte boos de redactie, die zijn tirade onverkort op de website van de krant plaatste. ‘De verbondenheid van raadsleden met het volk is minimaal,’ schrijft Treffers. ‘De burgemeester is een interimmanager zonder meerwaarde voor de toekomst van onze kernen.’ Oef.

 

Opstappen

Zeven lege stoelen én toch besloten. Bij de raadsvergadering van 29 september 2015 in Grave stapte maar liefst 7 van de 15 raadsleden als protest uit de vergadering. Ze oordeelden dat ze de stukken te laat hadden ontvangen. De rest van de raad vergaderde, tot onvrede van de opstappers, tóch verder en nam het besluit aan.

 

Een van de opstappers besloot daarop via de Raad van State het besluit ongedaan te krijgen. Die oordeelde deze week daar geen aanleiding toe te zien.

Nieuws uit lokaal bestuur

Actueel_stapel_kranten_2Het Weekoverzicht van het Periklesinstituut elke vrijdag zelf ontvangen?

 

Meld je aan en ontvang wekelijks de meest opvallende berichten over democratie, bestuur en lokale politiek.

 

Ik meld me aan

Cookie instellingen

Periklesinstituut maakt gebruik van cookies en vergelijkbare technieken voor functionele en analytische doeleinden. Meer informatie over deze verwerking van (persoons)gegevens kunt u vinden in de privacyverklaring.

Privacybeleid | Sluiten
Instellingen