Week 44: De worsteling der democratie

Geplaatst op zaterdag 4 november 2017

Weekoverzicht Sommige oude verhalen blijven ons voor altijd bij. De mythe van Icarus. De nieuwe kleren van de keizer. En de parabel van de ontpoppende vlinder. Het moraal van de laatste is dat je ‘m nooit moet helpen uit z’n cocon te komen. De worsteling die er, zonder jouw hulp, voor nodig is, zorgt voor de sterke vleugels die het beestje nodig heeft om zelfstandig van bloem tot bloem te komen. Als je het weet, is het logisch. Geestdrift, net als vernieuwing, kun je niet forceren. Je kunt haar alleen maar beschermen.

Fatale finale

Niet in iedere gemeente lijkt men rustig naar het einde van de bestuursperiode te gaan. In menig gemeente struikelde al colleges in de zucht van fracties zich te onderscheiden. Nu de kieslijsten moeten worden samengesteld, rommelt het ook bínnen fracties.

 

In Waalre bedankte fractie voorzitter Tiny van Tongeren zijn fractie voor zijn partijlidmaatschap. Na een onderhouden met het partijbestuur bleek men hem niet voor een vijfde periode in de raad wilde hebben. Van Tongeren brak met de partij en zit de raadsperiode fractieloos uit.

 

In Doetinchem kregen twee D66-raadsleden hetzelfde slechte nieuws. De leden wezen een nieuwe lijsttrekker aan, tot grote teleurstelling van de huidige fractieleden. Die voelen zich naar zeggen geschoffeerd — en kondigden aan als een nieuwe partij aan de verkiezingen mee te willen doen. Ze maken zich daar alvast klaar voor door zich onmiddellijk als nieuwe fractie in de raad te melden.

 

De door D66 voorgedragen wethouder Telder maakte er uit op dat hij zijn steun in de raad  had zien verdwijnen. Hij stapte op, hoewel nergens in de Gemeentewet staat dat zoiets nodig is. Of Telder steun uit de hele raad miste, of gewoon geen speelbal wil zijn tussen partij en raadsfractie, vertelt het verhaal niet.

 

Verdwijntruc

Ook Hoorn moet het met een fractienaam minder doen. Na een bestuurscrisis besloten alle zittende raadsleden van de PvdA-fractie het lidmaatschap van die partij op te zeggen. Eerder vertrok ook al de door PvdA aangedragen wethouder uit het Hoornse college. Zij klaagde daarbij over gebrek aan communicatie met de fractie.

 

In de West-Friese gemeente rommelt het ook in de SP-fractie. Die leden kregen al eerder te horen dat ze van het hoofdbestuur niet mee mogen doen aan de raadsverkiezingen in maart. De huidige fractieleden zijn not amused, maar blijven raadslid en wapperen niet met hun lidmaatschapkaart.

 

Dat is wel anders in Oosterhout. Ook daar kregen de SP’ers in de gemeente te horen dat het hoofdbestuur hen uitsluit van verkiezingsdeelname. De leden zijn daar nu naar zeggen bijna klaar met een lokale partij volgens het SP-gedachtegoed; ze doen zelfstandig mee. Ook de SP’ers in IJsselstein zegde om die reden hun lidmaatschap op.

 

In totaal zegde de SP dertien lokale afdelingen op deze manier de wacht aan. Volgens het partijbestuur zijn deze afdelingen te weinig actiegericht en onvoldoende zichtbaar in de samenleving. SP-raadslid Ron Anthens in Tilburg concludeerde dat bij de SP het actievoeren een belangrijkere component wordt dan het raadswerk. ‘Sinds Ron Meyer voorzitter van de SP is, is actievoeren heel belangrijk geworden,’ zegt hij. Na een voor hem teleurstellende positie op de kieslijst, leverde ook hij zijn partijpas in en gaat als zelfstandig raadslid verder.

 

Democratische vernieuwing

Zo bezien krijgen de Nederlandse kiezers een hoop nieuwe gezichten om uit te kiezen. Niet alleen vanwege het onvrijwillige vertrek van een groep raadsleden. Steeds vaker besluiten raadsleden dat het na één termijn genoeg is. Binnenlands Bestuur liet bijna 900 raadsleden ondervragen en ontdekte dat ruim de helft niet prolongeert. In Nijmegen, de tiende grootste stad van het land, heeft de helft van de zittende ploeg al aangegeven niet verkiesbaar te zijn.

 

Daarnaast geven steeds meer raadsleden er al tijdens de zittende periode er de brui aan. Ook de leden die na de verkiezingen prolongeerden. In Landerd vertrokken deze periode al tien van de zeventien raadsleden vroegtijdig.

 

Dat die snelle vernieuwing niet per se iets goeds brengt, is evident. Dossierkennis verdwijnt uit de raad, net zo goed als strategische ervaring en begrip van de taakopvatting van de raad, kennis van de wet- en regelgeving. En goed inwerkprogramma zal enige klappen opvangen, maar een langduriger aanpak om de rol en functie van het raadslid te beschermen én het ambt aantrekkelijker te maken, is wel nodig.

 

Landelijk beleid

Gelukkig heeft de democratie een nieuwe minister, nu het Kabinet is aangetreden. De voormalig Amsterdamse wethouder Kajsa Ollongren krijgt met de rest van Binnenlandse Zaken en Koninksrijksrelaties óók de verantwoordelijkheid voor de inrichting van bestuurlijk Nederland. Heel veel heeft de formateur niet voor haar op papier gezet. Naast wat gevoileerd aandoende omschrijvingen over een vergrootte rol van provincies bij herindelingen en een ambitie om de benoemde positie van de burgemeester te herzien, heeft de Minister niet een echte opdracht.

 

Alleen het opschorten van het referendum lijkt de echte concrete maatregel uit de kabinetladen te zijn. Gelukkig maakt het ambtsdossier van het ministerie wél melding van de lokale ambities. De minister spreekt overigens op het Festival van de Lokale Democratie, aanstaande 17 november. Wellicht zal ze dan een eerste richting schetsen van de opdracht die ze op het dossier democratie zoekt.

Het Periklesinstituut zal op het evenement aandacht vragen voor het verstevigen van de lokale journalistiek. Vrije en kwalitatieve pers is immers een peiler van de democratie. Niet alleen als waakhond van de macht, maar ook als brenger van verhalen uit de samenleving en als duider van het politieke debat.

 

Als frequent bezoeker van gemeenteraadsveraderingen zijn de steeds leger woordende perstribunes ons een bron van zorgen én een doorn in het oog. Op het Festival schetsen we in onze workshop ervaringen en ideeën om ze weer vol te krijgen.

 

Wie steunt de wethouder?

Voor de Smet van deze week keren we nog één keer terug naar Doetinchem. Toen de twee overgebleven D66-leden in de gemeenteraad aangaven hun lidmaatschap op te zeggen, concludeerde de krant direct dat dit gevolgen zou hebben voor de coalitie.

 

Uiteraard worden coalities niet gevormd door partijen, maar door raadsleden. Maar de vraag of de ex-D66'ers de coalitie zouden blijven steunen heeft de journalist niet gesteld. Om die zelfde reden kunnen wij ons niet aan de indruk onttrekken dat er meer speelde toen wethouder Telder zijn portefeuille beschikbaar stelde. De rest van de raad had immers gewoon de wethouder kunnen blijven steunen.

 

De Smet op de Wet wordt samengesteld door onze specialist gemeentewet en bestuursrecht Olaf Schuwer. Een vraag aan Olaf? Mail 'm zelf.

Cookie instellingen

Periklesinstituut maakt gebruik van cookies en vergelijkbare technieken voor functionele en analytische doeleinden. Meer informatie over deze verwerking van (persoons)gegevens kunt u vinden in de privacyverklaring.

Privacybeleid | Sluiten
Instellingen