Week 47: Politiek is wel/niet een circus

Geplaatst op vrijdag 24 november 2017

Weekoverzicht We leveren in een bijzondere tijd. Al sinds de Tweede Kamerverkiezingen lijkt de Nederlandse politiek in een perpetuele staat van campagnevoeren te zijn aanbeland. Het gevolg is dat politieke partijen en hun vertegenwoordigers meer bezig zijn met het zich afzetten van de ander in plaats van de meningsverschillen te gebruiken om het debat aan te gaan. Voorbeelden en tegengeluid in het Weekoverzicht.

Wij gaan vast

Met nog 115 dagen te gaan voor de grote bups gemeenteraadsverkiezingen, gingen de inwoners van een zestal nieuw die vormen gemeenten de rest van het land al voor. Op heel veel belangstelling hoefde de verkiezingen niet te rekenen. Niet van de kiezer, en niet van pers.

 

De inwoners van de gemeenten leken niet te porren voor een stembusgang. De opkomst bleef ver onder maat. Súdwest-Frylân scoorde met 45 procent het hoogst. Kort daarachter de Groningse gemeenten Westerwolde (44,5%) en Waadhoeke (44%). In Leeuwarden vond 40 procent van de kiezers de stembus. De andere gemeenten scoorden daar zelfs onder. Zevenaar kreeg 38 procent stemformulieren terug, Midden-Groningen slechts 35 procent. Hoewel de stembusgang volgens ons niet de enige legitimiteit is waar de vertegenwoordigende democratie op rust, stemmen deze cijfers natuurlijk verdrietig.

 

De Volkskrant zag in de raadsverkiezingen  ‘een vuurdoop voor de coalitie’. Dat is niet alleen een schoffering van de kiezer of het lokaal bestuur, maar doet er óók geen recht aan dat in Zevenaar en Midden-Groningen de kiezer lokale partijen de grootste maakte.

 

Gelukkig is er ook de lokale pers. De collega’s van RTV Noord maakte een mooi verslag van campagnevoerende politici in Midden-Groningen. Daar trokken de lijsttrekkers door van de verschillende partijen samen met eenbus door de gemeente om uit te leggen waar de verkiezingen over gaan. Politiek gaat immers over samenwerking óm de meningsverschillen, niet ondanks, lijken ze te snappen. 'Ik denk dat we het straks in de gemeenteraad ook met elkaar moeten rooien,’ zegt er een.

 

This is not America

Het leken even Amerikaanse toestanden te worden, maar het liep allemaal niet zo spectaculair. Van de door de Kamerleden aangekondigde marathonzitting van drie dagen, werd uiteindelijk nog geen acht uur spreektijd gebruikt.

 

Het onderwerp van gesprek was natuurlijk de voordracht van de Regering om een belastingvoordeel voor woningbezitters met een bijna afgeloste hypotheek de komende dertig jaar uit te faseren. Waar de dappere Van Rooyen bij vlagen een inhoudelijke beschouwing hield over de lacunes en inconsequenties in het voorstel, poogde Mulder zijn aangevraagde 1.200 uur spreektijd te vullen met de geschiedenis van het belastingstelsel, te beginnen bij de Oude Grieken.

 

Toen Mulder inmiddels bij Cicero was aangekomen, werd het de Kamer te gortig. Uit hun slaap gehaalde Kamerleden kapte met een hoofdelijke stemming zijn nette maar ongepaste beschouwing af. We zullen daarmee voor altíjd verstoken blijven van Mulder’s bijdrage. Wanneer ze in boekvorm zou verschijnen, zou ze maar liefst 24.000 pagina’s in beslag nemen. Net als het Kamerpubliek, redt ook een nachtkastje dat niet.

 

De treurigheid is, dat Van Rooyen’s alom geprezen analyse en Mulder’s potentieel filosofische beschouwing over de belastingmoraal van de overheid en het aanpassen van spelregels tijdens de wedstrijd pas bij de goedkope Amerikaanse techniek van het filibusteren werden gebracht. Deze kwesties verdiende een betere plaats én een beter weerwoord. Nog treuriger is, dat het trucje wat de heren toepasten er mede voor verantwoordelijk is dat er geen inhoudelijk weerwoord is gekomen op de bijdragen die ze wilde leveren.

 

Effe normaal doen

De perikelen van de afgelopen weken deden Kamervoorzitter Arib in de pen klimmen. Ze schreef een keurige brief aan de leden van de Tweede Kamer om hen nog eens op de spelregels van het politieke debat te wijzen. Ze leest háást als lesmateriaal voor een training Voorzitten van politieke vergaderingen:

 

De laatste tijd komt het vaak voor dat
interrupties worden ingeleid met beschouwingen en analyses, alvorens een vraag wordt gesteld of een opmerking wordt gemaakt. Dit is geenszins de bedoeling van een interruptie.


Oh ja joh. Interrupties zijn immers bedoeld om het standpunt van een spreker scherper of meer helder te maken, zodat je er in de tweede termijn op kúnt reageren — ze zijn niet termijn 2a. 

 

Daarnaast wijst Arib erop dat de Kamer een plaats is voor het publieke debat — en geen ontmoetingsplek voor volksvertegenwoordigers en bewindspersonen. ‘Zodra de vergadering is geopend, horen regering en Kamer fysiek van elkaar gescheiden te zijn,’ schrijft ze.

 

De brief, hier helemaal te lezen, kan zo door een burgmeester of een commissievoorzitter aan de leden van de gemeenteraad worden gestuurd. Ter inspiratie.

Transfernieuws

‘Bij het proces van de kieslijst samenstellen hoort ook teleurstelling,’ zei een afdelingsvoorzitter de afgelopen week. Niet alleen dat, maar ook ruzie en overstappen, zo lijkt wel. In Kampen is het inmiddels zoveelste voorbeeld van een SP-fractie die na afwijzing door het landelijk bestuur voor zichzelf begint. Ook de Zaanse SP’er Maikel Kat koos ervoor een zelfstandige fractie te vormen. De gemeenteraad heeft nu 14 fracties. 

 

In Alphen aan den Rijn stapte een CDA’er en een SGP’er na een teleurstellende plek op de lijst uit hun fracties. Zij sloten zich aan bij lokale partij Nieuw Elan. De fractie is daarmee ineens de grootste in de raad. Ook tussentijdse winst is er voor het Raaltense Burgerbelangen, nu CDA-raadslid Luttenberg zich er bij aansloot.

 

De Oosterhoutse SP-afdeling heeft wethouder Vissers en drie van hun vier raadsleden tot zwijgen gemaand. Volgens de Brabantse socialisten mogen ze niet meer namens de partij spreken, nu ze hebben aangegeven bij de gemeenteraadsverkiezingen met een eigen lijst mee te gaan doen. De partij maant, vast tevergeefs en in ieder geval onwettelijk, de volksvertegenwoordigers uit de raad te stappen. Het debat of de partij afstand heeft genomen van de raadsleden of de raadsleden van de partij, is nog in volle gang.

 

PVV’er Zwerus verliet de Statenfractie in Zuid-Holland na onenigheid over de selectie van raadsleden voor komende gemeenteraadsverkiezingen. Hij neemt zich voor in zijn gemeente Goerree-Overflakkee met een eigen lijst mee te doen.
 

Symptoompolitiek

In Doetinchem, waar de twee D66-raadsleden al aangaven voor zichzelf te beginnen, stapte ook een GroenLinkser uit de partij. Burgmeester Bouwmans van Doetinchem is het gehups zat, en kondigde aan dat hij met de minister wil overleggen dit wettelijk te kunnen voorkomen. Zijn collega Krikke uit Den Haag viel hem bij.

 

Hoewel de frustratie te begrijpen is, stappen beide eerste burgers met de oproep een over fundamentele rechtsbescherming van de volksvertegenwoordiger. Daarbij zetten ze de instabiliteit van het bestuur boven een open volksvertegenwoordiging.

 

Ten derde lijkt de vele gevallen van zetelroof ons eerder een symptoom van onzorgvuldige procedures van kandidaatstelling, gebrekkige continuïteit in lokale partijbesturen en een hemeltergend amateuristisch georganiseerde communicatie tussen fracties en verenigingen. Je kunt dan beter iets aan de oorzaak doen — een paracetamolletje helpt op de lange termijn ook niet tegen een gebroken been. Sterker nog, je kunt er misselijkheid, leverbeschadiging, geelzucht en inwendige bloedingen van krijgen.
 

Meer media en beter democratie

Tot slot. Op vrijdag 17 november vond de Dag van de lokale democratie plaats. Het Periklesinstituut, er altijd van de partij, verzorgde een bijeenkomst over het belang van lokale pers in een (vertegenwoordigende) democratie. ‘De pers is niet alleen de spreekwoordelijke waakhond, maar voedt ook de politiek met verhalen uit de samenleving,’ vertelde John Bijl. ‘Darnaast helpt zij met begrip voor politieke besluiten door met verslaglegging uit te leggen hoe deze tot stand is gekomen.’

 

Yvette Jeuken liet op haar beurt zien hóe lokale pers is te versterken: zelf doen, stimuleren of door faciliteiten te bieden. ‘Nodig journalisten nou eens uit op het gemeentehuis om ze te laten zien hoe lokale politiek werkt,’ betoogt ze. 

 

Pim Peterse van Bureau Lokale Zaken presenteerde tijdens de bijeenkomst zijn initiatief om onderzoeksjournalistiek op lokaal niveau vorm te geven. Een uitgeefreider verslag van de bijeenkomst hier te lezen.
 

Coalitievorming

Komende vrijdag verzorgt het Periklesinstituut voor de Vereniging van Griffiers een bijeenkomst over coalitievorming. De afgelopen maanden verzamelde we onder griffiers hun ervaringen en vroegen we ze naar hoe zij hun rol zien. Tijdens deze bijeenkomst in Barendrecht presteren we de resultaten. Ons pleidooi is er dat de griffier een belangrijkere rol moet spelen in de coalitievorming.  De pluriformisering van de politiek vraagt erom dat er iemand het proces in de gaten houdt én er voor zorgt dat de vorming van een gemeentebestuur een zaak van de hele raad blijft.

 

Iedere griffier is welkom. Wel even inschrijven.

 

 

What's in a name

Als de burgemeester er niet is, of er iets uit zijn portefeuille wordt besproken, worden raadsvergaderingen voorgezeten door een raadslid. Met die formulering heb je alles gezegd wat de wet er over zegt, maar niet wat erover valt te zeggen.

De Universiteit van Tilburg deed maar eens onderzoek naar hoe gemeenteraden in den lande omgaan met de rol van plaatsvervangend voorzitter. En ze dichten het raadslid wat deze  verantwoordelijkheid is toebedeeld wel héél veel toe. Volgens het onderzoek zou de plaatsvervanger als surrogaat-raadsvoorzitter op moeten treden.

De wet laat dat in ieder geval niet toe; de kwaliteit van de democratische besluitvorming (en alles wat er uit voortvloeit) is nog steeds een taak van de hele raad. Hoewel ook wij er graag voor pleiten de plaatsvervangende rol serieus te nemen (en niet 'zomaar' de raadsoudste te kiezen) is het opwaarderen van de plaatsvervanger tot vice-voorzitter ons iets te gortig. Dat doe je maar met Artikel 77, lid 2 van de  Gemeentewet.
De Smet op de Wet wordt samengesteld door onze specialist gemeentewet en bestuursrecht Olaf Schuwer. Een vraag aan Olaf? Mail 'm zelf.

Cookie instellingen

Periklesinstituut maakt gebruik van cookies en vergelijkbare technieken voor functionele en analytische doeleinden. Meer informatie over deze verwerking van (persoons)gegevens kunt u vinden in de privacyverklaring.

Privacybeleid | Sluiten
Instellingen