De ondergang van de lokale media

Geplaatst op vrijdag 5 oktober 2018

Essay Het gaat niet goed met de waakhond. Vooral op lokaal niveau is er veelal geen lokale journalist meer te bekennen om verslag te doen van de besluitvorming. En hoe komen burgers dan te weten niet alleen wat, maar ook waaróm het is besloten?

Verkiezingen maken uit wie er in de raad komt te zitten, de raadsleden maken vervolgens uit wie de wethouders worden — en voilà, we hebben een gemeentebestuur. Helaas (gelukkig?) is het niet zo eenvoudig. Als je onze democratie goed bestudeert, is de manier waarop ze in de bestuurs-boekjes wordt voorgeschoteld haast een karikatuur. Democratie is immers meer dan alleen één keer per vier jaar de burgerbetrokkenheid organiseren.

 

Ook tijdens de bestuursperiode horen kiezers maar wat graag hoe het met hun stem gaat. Maar toch wordt dat steeds moeilijker. Gewijzigde verdien-modellen en teruglopende advertentie-inkomsten hebben vooral aan de lokale pers behoorlijke klappen uitgedeeld. In de eerste 15 jaar van deze eeuw daalde de oplagen van de regionale kranten met een spectaculaire 40 procent.

 

Vooral politiek nieuws heeft er onder te lijden. Verslaggeving uit de gemeenteraad is verhoudingsgewijs bijzonder intensief. Een raads-vergadering kan een lange zit zijn — en meestal moet je meer dan een beetje zijn ingevoerd om er goed verslag van te doen — terwijl lokale verslaggevers nog maar 13 cent per woord krijgen betaald. ‘Het zijn eigenlijk hobbyisten,’ zei Brabants Dagblad-hoofdredacteur Lucas van Houtert.
Het is uit de cijfers al terug te zien. Maar liefst 47 procent van alle berichtgeving is slechts de vermelding wat er is gebeurd. De toelichting van het belang ervan ontbreekt. Slechts in 14 procent gaat het nieuws dan dieper. Als je daar tegenover zet dat nog geen kwart van alle berichtgeving over gemeentelijk werk gaat, blijft er weinig over.

 

Het waarom
Dat gaat ten koste van het begrip over gemeentelijke besluiten. ’Over de decentralisaties was er weinig bericht-geving,’ merkte burgemeester Pieter Broertjes van Hilversum in 2017 al op. Op die manier kunnen inwoners nauwelijks meer deelgenoot worden van de deliberatie in de gemeenteraad. ‘Burgers horen niet alleen te weten te komen wát er is besloten, maar ook waaróm dat is besloten,’ zegt John Bijl, directeur van het Periklesinstituut en de Mystery Burger van Binnenlands Bestuur. Voor de column, die zijn zesde jaar is ingegaan, zit hij wekelijks in een andere raadzaal. ‘Ik zit veel te vaak nog maar in mijn eentje op de perstribune,’ zegt hij.

 

Draagvlak en begrip voor beleid is veel groter wanneer bewoners ook de afweging waarmee beleid tot stand is gekomen te horen krijgen. In hun boek over referenda beschrijven de bestuurs-kundigen Frank Hendriks, Koen van der Krieken en Charlotte Wagenaar de groeiende steun voor Europa in bijvoorbeeld Denemarken. ‘Juist omdat er een referendum over is gehouden,’ legt Hendriks uit. Hij analyseert dat de volksraadpleging het kennisniveau bij de burger heeft vergroot. Onderzoeken naar aanleiding van de referenda in Nederland en zelfs de Brexit laten hetzelfde zien.
Het klinkt ook logisch. Wanneer mensen meer weten van de onder-bouwing van een beleidsbeslissing, is de kans dat ze die accepteren ook groter. Daar hoeft niet steeds een referendum aan te pas te komen, een goed stuk van meer dan 240 tekens helpt ook.

 

Te veel commentaar
Maar dat vraagt nou juist de diepgaandere journalistiek die het meeste mist. Het meeste aan lokale pers is nieuws in de kleinste betekenis die er is. Onlangs besloot de gemeente Oudewater zelf te investeren in lokale verslaggeving. Niet dat de bestaande media totaal afwezig is, maar ze vervult maar een deel van de behoefte in een democratie. Twee actieve en goed ingevoerde journalisten schrijven nu vooral politieke commentaren.

 

Oudewater is niet de eerste die het heft in eigen handen neemt. Leiden startte een nieuwsfonds en eerder experimenteerde Maastricht en Harlingen met een eigen verslaggever.
Die aanpak is niet zonder kritiek. Meestal wordt ze met een naar hoon klinkende hashtag #staatsmedia ontvangen. Onzin, vindt John Bijl. ‘De gemeente betaalt ook de rekenkamer en daarvan twijfelt niemand aan de onafhankelijkheid. Waarom zou dat bij een gemeentejournalist wel gelden?’ Daarnaast kan de gemeente de journalistieke dienst ook inkopen. Binnenkort starten de Groningse hoogleraar Bart Brouwers en oud-Metrohoofdredacteur Arjan Paans het initiatief waar gemeenten deze dienst kunnen inkopen. ‘Wij garanderen die onafhankelijkheid wel,’ zegt Paans. De gemeente heeft zo zelf de mogelijkheid de samenleving van verslaglegging te voorzien zonder dat ze de verslaggever zelf hoeft aan te sturen.
Raad in het voetlicht
Maar kleinere inspanningen kunnen al helpen. Bijvoorbeeld wanneer de griffier eens goed contact legt met de lokale journalistiek en zo de gemeenteraad introduceert. ‘Nodig de lokale pers eens uit op de griffie om over het gemeenteraadswerk te vertellen,’ oppert John Bijl. Of de raad investeert zelf in perscontact via bijvoorbeeld de griffie.

 

Op de meeste griffies is er nauwelijks capaciteit om iets over het raadswerk uit te leggen. Dat is bij het college wel anders. In Groningen kunnen de wethouders over 4,5 fte woordvoering inclusief ondersteuning beschikken —daar kun je de communicatiecapaciteit bij projecten nog bij op tellen. Op de griffie, die namens de hele raad opereert, werkt 0,8 fte aan de gehele communicatie. Trouw worden er persberichten en verslagen gemaakt, maar ook de opkomstbevordering voor de gemeenteraadsverkiezingen in november is bij deze oud-journalist neergelegd.
Niet alleen fracties

 

‘Onze fracties vinden pers benaderen nu eenmaal iets van henzelf,’ legt griffier Toon Dashorst uit. Het gevolg is dat de raad als geheel buiten het voetlicht blijft, terwijl daar wél de politieke besluiten worden genomen. Een besluit van de raad mét de afweging, is nu eenmaal iets anders dan het standpunt van één fractie.

 

De raad schiet daarmee niet alleen zichzelf in de voet, het gevolg is ook dat de raad én de besluiten die hij neemt minder zichtbaar zijn. ‘George W. Bush vroeg zich eens af welk nummer hij moet bellen als hij Europa wil spreken. Dat zal een willekeurige journalist ook over de gemeenteraad denken,’ grapt Bijl.

 

Dit essay verscheen eerder in het gelegenheidsnummer van het tijdschrift Perikles.

 

Interactieve lezing Versterk de democratie

Het Periklesinstituut ontwikkelde een interactieve bijeenkomst waarin we laten zien hoe de gemeente zelf kan bijdragen aan het versteken van de lokale nieuwsvoorziening en verslaggeving zónder dat deze zijn onafhankelijheid verliest.

 

Meer weten over deze bijeenkomst? Kijk hier.

 

Cookie instellingen

Periklesinstituut maakt gebruik van cookies en vergelijkbare technieken voor functionele en analytische doeleinden. Meer informatie over deze verwerking van (persoons)gegevens kunt u vinden in de privacyverklaring.

Privacybeleid | Sluiten
Instellingen